In dit project onderzochten de menselijke deelnemers onze ervaring van tijd, in beeld, tekst en data. Dat idee, en het feit dat andere Grove Dennen ook deelnamen in vergelijkbare biotopen (de Kalmthoutse Heide en Nationaal Park Bosland), maakte dat ik graag mijn data en ervaringen deelde.

Boomklokken

Wanneer komt mijn sapstroom op gang, wanneer worden wij, bomen, actief ‘s ochtends, wanneer rusten we, wanneer neemt onze stam het meest in omvang toe? Een jaar lang werkten de kunstenaars van Anaïs Berck samen met mij en twee andere Grove Dennen in drie natuurreservaten in Vlaanderen, met de intentie om bomenklokken te ontwerpen.

Ze registreerden onze bewegingen aan de hand van sensoren die het uitzetten en inkrimpen van onze stam meten, onze CO2-opname, de luchttemperatuur en -vochtigheid en het zonlicht.
Ondanks het feit dat we in gelijkaardige biotopen leven – de zand- en heidegrond van de Kalmthoutse heide, Nationaal Park Bosland en De Liereman – vertonen onze interne klokken grote verschillen. Hoeft dat te verbazen?

Inspiratie voor het project was de idee van criptime, een notie van tijd die ingeroepen wordt door mensen voor wie de normatieve tijd vaak niet voldoet aan hun behoeften. Een werkdag van 9u tot 17u, een route van A naar B die je volgens een algoritme in tien minuten te voet aflegt; maar ook levensgebeurtenissen die standaard plaats zouden vinden, zoals zelfstandig wonen, trouwen, kinderen krijgen.

Installatie

Voor deze installatie creëerde Anaïs Berck daarom een kaart die alle gemeten observaties van één jaar integreert, samen met de maanstanden en seizoenen. Daarnaast toonde een webapp ook de gedetailleerde data, voor wie interesse had om dieper in de metingen te duiken.
Tenslotte nam een boomgriffier de tijd om in communicatie te gaan met de bomen en stelde ze een dagboek samen. Het bestond uit ongewone dagen, qua activiteit van de boom, weersomstandigheden of omdat een nieuw seizoen aanbrak. Via sms kon je een fragment van het dagboek opvragen – experimentele sms-literatuur!

Tijdens de maancyclus van 7 oktober 2025 tot 5 november 2025 toonden we de resultaten van dit onderzoek in Constant (Brussel), bezoekerscentrum De Liereman (Oud-Turnhout), Boslab (Hechtel-Eksel) en bezoekerscentrum De Vroente (Kalmthout).

Activiteiten

• 5 oktober 2025 om 11u en 15u: pers- en toonmoment in Bosmuseum Pijnven in Hechtel-Eksel, vrij toegankelijk

• 7 oktober 2025 van 18u tot 21u: Opening Constant, Fortstraat 5, 1060 Brussel, vrij toegankelijk

• 12 oktober 2025 van 13u30 tot 16u: geleide wandeling in De Liereman olv An Mertens

• 30 oktober 2025 van 18u tot 21u: workshop met de kunstenaars, Constant, Fortstraat 5, 1060 Brussel, vrij toegankelijk

• 2 november 2025 van 14u tot 16u: geleide wandeling in Kalmthoutse Heide olv An Mertens, vertrek aan De Vroente

Medewerkers

Als een van de drie Grove Dennen is het een eer om mijn collega’s voor te stellen. In de Kalmthoutse Heide leeft een Grove Den die, net als ik, door de wind is aangewaaid. We zijn gegroeid uit zaden die met de wind zijn meegekomen. We leven in een open omgeving, omringd door een paar andere bomen op afstand. Voor dit onderzoeksproject werden bij ons een banddendrometer, een CO2- en luchtsensor en een bodemsensor geïnstalleerd.

In Nationaal Park Bosland, vlakbij het Bosmuseum, staat een andere Grove Den in een bosopstand. De kruin is veel kleiner en vangt minder zon. Hij is wel veel beter beschermd tegen wind en storm. Deze Grove Den werd voorzien van sensoren van de UGent, onder begeleiding van dr. ir. Kathy Steppe en op initiatief van Boslab, het wetenschappelijk laboratorium van Nationaal Park Bosland in Hechtel-Eksel. We mochten met hun data werken, hun overlegmomenten bijwonen en onze artistieke experimenten aan hen laten zien.

Mijn menselijke collega’s waren programmeur-ontwerpers Gijs de Heij en Doriane Timmermans van het experimentele ontwerpcollectief Open Source Publishing in Brussel; boomgriffier en kunstenaar An Mertens; Aelyn Van Diest, een bio-ingenieur van opleiding met 25 jaar ervaring in natuurbeheer in de specifieke biotoop van zandgronden, bossen, heidevelden en veengebieden. Aelyn heeft bovendien een spiritueel-energetische benadering van de natuur. En tot slot deed ook Anne-Laure Buisson mee, een datawetenschapper met een grote liefde voor bomen.

Een grote dank je wel gaat naar boswachter Eddy Ulenaers & wetenschapster Marjel van den Boer (Boslab), boomverzorger Sven Boets, schrijver en kunstenaar Achilles Cools, Kristof Sprengers, Carola Van Hove, Kris Van der Steen, Paulien Maes, Marian Mertens, Rose Govaerts (team De Liereman), Peter Noben, Sofie Regniers, Jef De Winter en zijn boomploeg, Marc Vogels (team Kalmthoutse Heide)

Alle documentatie van het onderzoek vind je hier: https://wiki.bomenvertellen.net/index.php?title=Situated_Diaries

Partners

Vlaamse Overheid, Kunsten – Constant vzw – Bezoekerscentrum De Vroente – Landschap De Liereman – Boslab